In mei 1968 was mijn vrouw vijf maanden zwanger van onze jongste dochter; dat was belangrijker dan de verhoudingen in een ander land. Nu, veertig jaar later, heeft mijn dochtertje mij inmiddels drie kleindochters gegeven en ook dat is voor mij nog altijd belangrijker dan de eeuwigdurende strijd tussen Noord- en Zuidbelgen. Zolang zij de hakken in het zand zetten en de ingenomen stellingen weigeren te verlaten, komen zij niet tot een oplossing. Taal is volgens mij niet eens meer het heikele punt, sociaal-economische belangen, frustatie en afgunst spelen - dacht ik - een belangrijke rol. Als het alleen om taal ging, zou ik even willen wijzen op de afgelopen donderdag in België opgerichte Facebookgroep 'Nie wieder Yves' waarbij zich inmiddels ruim 1400 Vlamingen hebben aangesloten. Dus: allemaal, Walen en Vlamingen: leer je kinderen Duits spreken. Kein Geloel!
In Nederland hebben we een soortgelijke situatie. Dertien provincies, waarvan er één is met een eigen taal, de tweede landstaal: Friesland en de Friese taal. Geen enkel probleem voor het land, maar het heeft wel enkele effecten op de Friese bevolking. Thuis leren kleuters Fries spreken, hun Friese ouders doen dat ook. Dan gaan ze naar school en daar leren ze schrijven. In het Fries? Nee, in eerste instantie in het Nederlands (dat ze niet goed beheersen). Dat leren ze wel aan, al blijven er altijd onvolkomenheden in zitten. Het gevolg is, dat een zeer groot deel van de Friese bevolking niet foutloos Fries kan schrijven, noch Nederlands. Onder elkaar spreken Friezen Fries, als er een 'Hollander' of 'westerling' bij komt, spreken ze hem aan in het Nederlands, maar ze voelen zich daarbij niet helemaal op hun gemak, bang om fouten te maken. Een Fries is op zijn best, als hij Fries spreekt. Maar hij schakelt dagelijks talloze malen tussen Fries en Nederlands, probleemloos.
Ik denk dat dit geldt voor de meeste dialecten. Je voelt je zeker van jezelf in je eigen taal, onder gelijkgestemden voel je je thuis. Als je daarin bent opgegroeid, zul je altijd herkenbaar blijven aan je accent, je woordkeus of je zinsconstructie. Dat is niet iets om je voor te schamen, maar er zullen altijd mensen zijn die je om die taal volkomen onterecht
denigrerend zullen behandelen. Ik moet er echter bij zeggen dat fierheid op je streektaal of dialect ook kan leiden tot een onaangenaam patriotisme, tot arrogantie, wat weerstand kan oproepen. Walen versus Vlamingen, Rotterdammers versus Amsterdammers. Ooit kon je aan het nummerbord van een auto zien uit welke provincie je kwam, nu hoor je dat vaak aan de spraak. Prachtig toch?
Ik spreek voor mezelf, opgevoed door een toneelspeler en spraaklerares, voor wie een goed gebruik en goede uitspraak van de taal essentieel was. Opgegroeid tussen boeren in een klein dorp met hun eigen 'platte' taal, maar met wederzijds respect, omgaan met elkaar zonder elkaar belachelijk te maken of te bespotten. Artiesten en boeren in dezelfde schoolklas, het kon allemaal in Blaricum. ABN en dialect, niet hetzelfde, maar wel gelijkwaardig.